Toen de Slegte nog de Slegte was, heb ik daar ooit het volgende boek aangeschaft: “Nederlandsche Spreekwoorden en Gezegden” verklaard door Dr. F.A. Stoett  (Zutphen, J.W. Thieme & Cie. – 1902).

Ten eerste blijkt daar de geschiedenis van de Nederlanders als zeevarende natie uit: Heel veel uitdrukkingen komen uit de zeevaart, en als zeiler is het interessant om de herkomst daarvan terug te lezen.

Ook is het leuk om andere, andere, in onbruik geraakte gezegden, weer voor het voetlicht te brengen:

Augustus 2017: “Iemand afschepen”
Het werkwoord afschepen werd in de 17de eeuw gebruikt in den zin van goederen, koopwaren inschepen en wegzenden, ze in een vaartuig laden en naar elders doen vervoeren; ook werd het later gezegd van personen, die men in een schip verzendt. Vandaar figuurlijk van personen, wier bijzijn men moede is. Speciaal degenen die iemand met vragen of verzoeken lastig vallen, door zich op eene onheusche wijze, óf met een zoet lijntje van hen af te maken. Het beeld is ontleend aan een handelaar, die de koopwaren afscheept, welke hij kwijt wil zijn; of wel aan iemand , die een lastig bezoeker uitgeleide doet naar de schuit of den beurtman, waarmee hij gaat vertrekken, en die dan schertsend werd gezegd hem af te schepen, dat is per schip weg te zenden.

De periode tussen november 2014  en augustus 2017 is “iets langer” dan een maand geweest.
Vandaar hier als “tussenspreekwoord”: “Iets op de lange baan schuiven”:
de afdoening van iets vertragen, uitstellen. Denkelijk is de uitdrukking ontleend aan het damspel, waarbij men onder de lange baan verstaat de rij ruiten, welke de diagonaal van het kwadraat volgt. Wanneer nu iemand eene dam heeft en hij schuift van het eene hoekpunt naar het andere, dan schuift hij zijne dam op de lange baan en heeft daarin een middel om het einde van het spel te vertragen, omdat de tegenpartij hem slechts met drie dammen kan vangen.

November 2014: “Iemand iets aankalken”:
Iets in iemand zijn geheugen prenten om het een ander betaald te zetten.
Men was van oudsher in herbergen enz. gewoon, het door iemand verschuldigde bedrag met schrapjes van krijt op een zwart bord of eene lei aan te tekenen. Die krijtschrapjes werden witten genoemd. Aangezien wit, witsel en kalk gelijksoortige woorden zijn, is kalken zoveel als met krijt schrijven. En aankalken zoveel als met krijt aantekenen.

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.